Nhiều
phụ huynh thường than phiền rằng con mình quá nhút nhát và gặp khó khăn
trong giao tiếp. Để giúp trẻ tự tin và có suy nghĩ tích cực, mẹ cần
thấu hiểu những rào cản làm hạn chế sự giao tiếp của con.
Những nguyên nhân khiến trẻ ngại giao tiếp
Trẻ mặc cảm vì sức khỏe, ngoại hình của mình
Mỗi con người sinh ra là một thực
thể riêng biệt, không ai giống ai, do đó ngoại hình của mỗi người cũng
có nhiều khác biệt. Tuy nhiên, trẻ nhỏ chưa hiểu được điều này nên nhiều
bé quá nhạy cảm với ngoại hình "kém hoàn hảo" của mình và trở nên tự
ti. Những bé hơi mập mạp hoặc béo phì sẽ cảm thấy xấu hổ vì thường bị
bạn bè châm chọc chế giễu, trong khi những trẻ gầy gò và thấp nhỏ lại
thường sợ sệt vì bị các bạn lớn hơn bắt nạt. Một số trẻ bẩm sinh có hàm
răng không đều hoặc xỉn màu cũng trở nên ngại giao tiếp và ít khi cười
vì sợ mọi người chú ý.
Trẻ sợ sai, sợ thất bại
Sợ sai, sợ thất bại là một cảm
giác thường gặp ở trẻ nhỏ. Đặc biệt với những trẻ có sức học trung bình,
thường bị điểm kém hoặc bị cô giáo khiển trách thì nỗi sợ này càng lớn,
trẻ sẽ không dám giơ tay phát biểu trên lớp và không tự tin trả lời mỗi
khi được hỏi.
Nếu bố mẹ vì thấy con học kém lại thường xuyên đánh
mắng, dùng từ ngữ nhiếc móc nặng nề, so sánh con kém cỏi hơn các bạn thì
sẽ càng khiến trẻ bị tổn thương tâm lý, cảm thấy mình không được yêu
thương và càng khép mình hơn, từ đó hình thành vòng luẩn quẩn của sự tự
ti.
Trẻ ít được giao tiếp, hoạt động ngoài trời
Có nhiều trẻ khi ở nhà thì rất tự
tin, hoạt bát, nói nhiều nhưng khi ra ngoài lại nhút nhát, ít nói, bám
dính lấy bố mẹ. Nguyên nhân là vì trẻ được bố mẹ bảo bọc quá mức, suốt
ngày loanh quanh trong nhà "con hát, mẹ khen hay" nên điều kiện tiếp xúc
và giao tiếp bên ngoài quá ít ỏi, dẫn đến tâm lý sợ sệt và khó thích
nghi với người lạ hay môi trường không quen thuộc.
Trẻ quá phụ thuộc vào cha mẹ
Một số trẻ ở nhà được nuông chiều
quá mức, không phải động tay động chân vào bất cứ việc gì, từ những việc
nhỏ nhất như vệ sinh cá nhân, mặc quần áo, buộc dây giày cũng có ông
bà, bố mẹ làm hộ, dẫn đến thói quen ỷ lại và thụ động trong mọi việc.
Tới khi ra ngoài, ai hỏi gì con bố mẹ cũng "đỡ lời", trả lời hộ, lâu dần
khiến trẻ ngày càng bị hạn chế khả năng ngôn ngữ trong giao tiếp.
Nhiều
gia đình bố mẹ lại thường xuyên ra lệnh và áp đặt suy nghĩ cho con cái,
ví dụ ép con ăn món mà con không thích, cấm con chơi với bạn này bạn
kia, hay bắt con học múa dù con thích vẽ... Trẻ không được khám phá và
khẳng định bản thân, lâu dần sẽ không còn tin vào giá trị của mình.
Lời khuyên cho cha mẹ
Lòng tự tin ở trẻ hình thành chủ yếu
nhờ sự định hướng và khuyến khích đúng cách của cha mẹ. Con bạn sẽ tự
tin nếu bạn luôn truyền cho con thông điệp: "Dù có điều gì xảy ra, con
vẫn là người có giá trị". Khi trẻ nhận ra giá trị thật của bản thân có
nghĩa là trẻ thấy được giá trị bên trong của mình, đó là nhân cách, trí
tuệ, kiến thức, tình cảm, năng lực cảm thụ nghệ thuật... và khao khát
muốn khẳng định những giá trị ấy. Khi đó, chắc chắn trẻ sẽ tự tin thể
hiện bản thân đúng với những gì mình có.
Khi con trẻ làm một việc
không thích hợp, đừng bao giờ quy gán hành vi xấu cho bản chất
hay tính cách của con. Con không làm bài tập ở nhà có thể vì mải chơi
nên quên mất, chứ không có nghĩa con là kẻ lười biếng, ngu dốt, xấu xa.
Do đó, khi nói về hành vi sai của con bố mẹ chỉ nên dùng động từ
chứ không dùng tính từ, vì điều đó nghĩa là bạn đã vô tình dán
nhãn xấu cho con. Cái nhãn ấy sẽ còn lưu lại trong tâm trí con
và tâm trí bạn dù sau này hành vi con thay đổi.
Ngược lại, khi con làm được việc tốt,
đừng tiếc lời khen và hãy gán những hành vi tốt cho tính cách, bản chất
hay khả năng vốn có của con. Đừng chỉ khen vắn tắt: "Tốt lắm!" hay mỉa
mai, quy gán điều tốt con làm cho những yếu tố bên ngoài, kiểu như
"Hôm nay con lại biết quét nhà cơ đấy, khéo trời sắp có bão!". Những
điều này sẽ khiến trẻ tổn thương và nghĩ rằng nỗ lực của mình không được
công nhận, do đó lần sau trẻ sẽ không cố gắng làm điều tốt nữa.
Một điều khác mẹ cần ghi nhớ là xây
dựng cho con lối suy nghĩ và hành vi tích cực. Nếu bé ngỏ ý muốn tham dự
cuộc thi Giọng hát Việt nhí trong khi bé vốn hát không hay, đừng vội từ
chối một cách phũ phàng"Con hát dở lắm, đi thi làm gì!", hãy động viên
bé rằng "Mẹ rất vui vì con muốn thử sức trong cuộc thi lớn như thế! Sẽ
khó khăn đấy, nhưng nếu con cố gắng hết mình thì mẹ tin con sẽ làm
được!". Ngay cả khi bé không thành công, bạn vẫn cần chia sẻ với bé rằng
bố mẹ cũng từng thất bại, nhưng bố mẹ đã vượt qua bằng sự tự tin và
không ngừng nỗ lực.
Bố mẹ cũng nên làm gương cho con trong cuộc sống,
luôn suy nghĩ tích cực và tin tưởng ở giá trị bản thân để các con noi
theo. Nếu bố mẹ cũng tỏ ra rụt rè, nhút nhát thì con khó có thể học được
sự tự tin.
Bố mẹ cần khuyến khích trẻ kết bạn, tham
gia các trò chơi thể thao, văn nghệ tập thể để tăng cường khả năng giao
tiếp. Bố mẹ cũng nên nhắc nhở bé chăm sóc răng miệng thật tốt, bởi một
nụ cười thân thiện luôn là mở đầu tốt đẹp cho mọi mối quan hệ, giúp bé
dễ dàng được mọi người yêu quý và luôn lạc quan trong cuộc sống.
Theo Saga / Trí Thức Trẻ