Sốt phát ban ở trẻ em, cách nhận biết và phòng ngừa
NGÀY 02 THÁNG 09, 2012 | 11:31
Sốt phát ban (SPB) là bệnh rất thường gặp ở trẻ em, nhất là trẻ thuộc nhóm tuổi từ 6 - 36 tháng tuổi.
Sốt phát ban (SPB) là bệnh
rất thường gặp ở trẻ em, nhất là trẻ thuộc nhóm tuổi từ 6 - 36 tháng tuổi. Đây
là giai đoạn trẻ có sức đề kháng rất kém vì lượng kháng thể tự nhiên của mẹ
truyền cho trẻ đã giảm xuống đáng kể trong khi hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn
thiện.
Một trẻ có thể bị SPB ít nhất
là một lần, thậm chí nhiều lần tùy theo tình trạng sức khỏe và nguyên nhân gây
bệnh. Hầu hết những nguyên nhân gây sốt phát ban cho trẻ là những virút lành
tính, nếu được chăm sóc tốt bệnh có thể tự lành sau 5 - 7 ngày.
Nguyên nhân và dấu hiệu nhận
biết trẻ bị sốt phát ban
SPB là bệnh rất dễ lây nhiễm,
nhất là trong môi trường có tính tập thể như nhà trẻ, trường học, trường mẫu
giáo vì bệnh lây chính yếu qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc
nhảy mũi làm văng những giọt nước li ti, người lành hít phải sẽ bị nhiễm bệnh.
Trẻ bị sốt phát ban cần được
uống nước nhiều hơn bình thường
Sốt phát ban hầu hết là do
nhiễm vi rút (70 - 80%), trong đó virút
đường hô hấp luôn chiếm đa số bao gồm virút sởi, virút gây bệnh rubella, adeno
virút, echo virút, nhóm enterovirus…Đây chính là lý do tại sao trẻ có thể bị
SPB nhiều lần. Sốt phát ban do vi rút sởi và virút gây bệnh rubella là 2 nguyên
nhân thường gặp. Bệnh sởi còn gọi là ban đỏ, bệnh rubella gọi là ban đào.
Biểu hiện chung của SPB là
sau thời gian ủ bệnh trung bình khoảng một tuần, trẻ thường bị sốt, trẻ có thể
sốt nhẹ (37,5oC - 38oC) hoặc sốt cao (39oC - 40oC) tùy theo thể trạng và nguyên
nhân gây bệnh, khi bớt sốt sẽ xuất hiện hồng ban trên người với tính chất đặc
thù của từng bệnh, cụ thể:
Ban do virút sởi (ban đỏ):
khởi bệnh trẻ thường bị sốt, khi dấu hiệu sốt giảm sẽ xuất hiện dấu hiệu phát
ban, lúc đầu ở sau tai sau đó lan ra mặt, rồi lan dần xuống ngực bụng và ra
toàn thân. Khi ban sởi biến mất cũng mất dần theo thứ tự đã nổi trên da, đặc
điểm ban sởi là ban dạng sẩn (ban gồ lên mặt da), khi bay sẽ để lại những vết
thâm trên da rất đặc trưng thường gọi là “vằn da hổ”. Ngoài ra một số triệu
chứng kèm theo như chảy nước mũi, ho hay đỏ mắt. Virút sởi có thể gây nhiều
biến chứng nguy hiểm cho trẻ nhất là biến chứng viêm phổi và viêm não do virút.
Ban do virút rubella (ban
đào): phát ban lúc đầu ở mặt sau đó lan xuống dưới chân, thời gian phát ban
thường kéo dài khoảng 3 ngày. Ban do rubella thường dày hơn và có màu nhạt hơn
ban sởi, có thể kèm theo tình trạng sưng hạch sau tai, hạch cổ và dưới chẩm,
bệnh nhân có thể bị đau khớp. Virút gây bệnh rubella khá lành tính đối với trẻ
nhưng lại rất nguy hiểm cho phụ nữ mang thai.
Nguyên tắc chăm sóc trẻ bị
sốt phát ban tại nhà
Hạ sốt đúng cách cho trẻ: nếu
trẻ sốt từ 38oC cho trẻ uống thuốc hạ sốt loại paracetamol loại đơn chất với
liều 10 - 15mg/kg cân nặng, 4 - 6 giờ một lần. Lau mát cho trẻ bằng nước ấm khi
cần, để tránh biến chứng sốt cao co giật ở trẻ.
Giảm ho, giảm đau họng cho
trẻ: khi trẻ ho nên cho trẻ uống các loại thuốc ho có nguồn gốc thảo dược như
rau tần dầy lá, tắc chưng với đường phèn, gừng hấp mật ong…
Làm thông mũi trẻ bằng nước
muối loãng và khăn giấy mềm: giúp trẻ dễ ăn uống và bú sữa mẹ.
Cho trẻ ăn thức ăn lỏng, mềm
dễ tiêu hóa và bổ sung đủ nguồn nước uống cho trẻ.
- Cho trẻ ăn thức ăn lỏng,
giàu dinh dưỡng, dễ tiêu hóa như cháo, súp, sữa… Trẻ ăn uống quá khó khăn phụ
huynh nên chia nhỏ bữa ăn để giúp trẻ nhận đủ chất dinh dưỡng cần thiết.
- Cho trẻ uống nhiều nước hơn
bình thường, nhất là những loại nước ép trái cây tươi để đảm bảo việc cung cấp
đủ nguồn vitamin cho cơ thể, cải thiện sức đề kháng.
- Đặc biệt những trẻ bị nhiễm
sởi cần chú ý việc bổ sung vitamin A với liều lượng phù hợp theo lứa tuổi để
bảo vệ đôi mắt cho trẻ.
Giữ vệ sinh da luôn sạch và
khô thoáng: qua việc tắm rửa cho trẻ sạch sẽ mỗi ngày, không nên kiêng gió,
kiêng nước, kiêng ăn.
- Thói quen kiêng gió, kiêng
nước bằng cách trùm kín trẻ, không vệ sinh cơ thể sẽ làm trẻ khó hạ sốt và dễ
co giật do sốt cao. Không vệ sinh cơ thể sẽ làm trẻ khó chịu và dễ nhiễm trùng
da và biến chứng viêm phổi. Tuy nhiên, không nên để trẻ bị lạnh.
- Kiêng ăn sẽ làm cho trẻ rất
dễ bị suy dinh dưỡng, sức đề kháng kém và dễ bị nhiễm trùng. Ngược lại, nên cho
trẻ ăn nhiều hơn bình thường, ăn thành nhiều bữa, ăn thức ăn dễ tiêu.
Phát hiện sớm dấu hiệu bệnh
trở nặng để cho trẻ nhập viện kịp thời: trẻ bị sốt phát ban được chăm sóc tại
nhà sẽ được hướng dẫn tái khám theo hẹn mỗi ngày hoặc 2 ngày một lần tùy theo
tình trạng bệnh của trẻ. Phụ huynh cần cho trẻ đến khám lại ngay khi phát hiện
trẻ có những dấu hiệu sau:
- Trẻ bị sốt cao không hạ sau
khi đã phát ban.
- Thay đổi tri giác: lừ đừ,
ngủ li bì, hôn mê.
- Trẻ bị co giật.
- Trẻ thở mệt, thở nhanh, khó
thở.
Phương pháp phòng ngừa bệnh
sốt phát ban cho trẻ
- Hạn chế tiếp xúc với bệnh
nhân bị nghi ngờ đang mắc bệnh, cách này rất khó vì trẻ bệnh có thể lây cho trẻ
khác ngay khi chưa có biểu hiện phát ban.
- Cách phòng ngừa tốt nhất là
chủng ngừa:
Sởi có thể chích ngừa khi trẻ
được 9 tháng tuổi theo chương trình tiêm chủng mở rộng.
Rubella được chích chung với
quai bị và sởi bằng vắc-xin 3 trong 1 khi trẻ được 12 tháng - 15 tháng tuổi và
tiêm nhắc liều thứ 2 khi trẻ được 4 tuổi - 6 tuổi.
Ths.Bs Đinh Thạc